Tragisch afscheid op muziek: te veel klank, te weinig expressie

Waarom zou je 32 variaties op hetzelfde werk van Bach willen instuderen? De ene gaat deze uitdaging aan om zijn pianotechniek te perfectioneren, gewoon voor de kick. Voor een ander heeft muziek dan weer een therapeutische functie. Maar één ding staat vast: niemand doet dit voor zijn plezier! Ook als luisteraar met een doorsnee muzikale kennis beginnen deze 32 variaties en hun technische analyse je al snel te vervelen: je bent meer geïnteresseerd in het levensverhaal van moeder en dochter. Dit ontroerende verhaal over de verscheurdheid van de menselijke ziel, de liefdevolle relatie tussen ouder en kind en het plotse afscheid na het heengaan van de dochter, is zeker de moeite waard.

 

Bij het schrijven van Contrapunt heeft Anna Enquist zich duidelijk geïnspireerd op eigen ervaringen. Zelf verloor ze haar dochter van 27 bij een verkeersongeval in hartje Amsterdam, waarbij de beruchte ‘dode hoek’ haar fataal werd. Ook haar liefde voor psychoanalyse en muziek is in dit luisterboek sterk voelbaar: met aandacht voor het onbewuste analyseert Enquist ‘de vrouw’ die niet weet hoe ze haar emoties vorm kan geven. Zal ze schrijven of musiceren? Uiteindelijk besluit ze beide uitdrukkingsvormen tot één geheel te verweven. Met de tijdrovende studie van de Goldbergvariaties tracht ze de realiteit systematisch te verwerken en over de vergeefsheid van al die systematiek na te denken. Dat ze juist naar de Goldbergvariaties teruggrijpt, kan geen toeval zijn, want ook Bach schreef dit werk als wapen tegen krankzinnigheid na het heengaan van zijn zoon Bernard.

 

Zonder enige logica van tijd neemt Enquist je mee in de leefwereld van ‘de vrouw’ en haar opgroeiende dochter. Breedvoerig omschrijft ze welke herinneringen Bachs muziek bij ‘de vrouw’ oproept. Soms ontroeren die parallellen je als luisteraar, maar meestal word je afgestoten door de afstandelijkheid waarmee Enquist de rouwende moeder portretteert. Door krampachtig over het gezin te vertellen zonder ook maar iemand bij naam te noemen, stelt Enquist zich onpersoonlijk op. Die kilte contrasteert scherp met haar expressieve voorleesstijl. Waar nodig, bouwt de schrijfster stiltes in en als ‘de vrouw’ zich blij, droevig of boos voelt, hoor je dat aan haar lacherige, ruwe of verontwaardigde vertelstem. Bovendien past haar stemtimbre uitstekend bij de plot: met haar schorre, wat oudere stem klinkt Enquist echt als een bezorgde moeder.

 

Verdriet kan je niet kunstmatig naar boven halen; het overvalt je gewoon. Waarheidsgetrouw verwoordt Enquist hoe pijnlijke gevoelens ‘de vrouw’ blijven overrompelen. Pas na de ontdekking van de Goldbergvariaties kan ze haar emoties een plaats geven. Dat muziek zoveel troost biedt in verliessituaties, verrast de lezer en is een gegeven waarmee elke psycholoog aan de slag kan gaan. Geen wonder dat Enquist met dit originele concept de Libris Literatuurprijs in de wacht sleepte. Zelden brengt een schrijfster het contrast tussen woord en muziek zo subtiel tot uiting, een grens tussen tastbaar en ontastbaar, van ratio tegenover gevoel. Juist die interactie tussen verbale en non-verbale klanken maakt dit luisterboek uniek. Maar dit gouden concept wordt te sterk uitgemolken: wat Contrapunt vooral eentonig maakt, zijn de talrijke Goldbergvariaties, het langdradige, wetenschappelijke discours, de overdreven transparantie en de plechtstatige, afstandelijke schrijfstijl.

Auteur: Ellen Kil

Ik ben met luisterboeken opgegroeid; hoe meer spanning en gruwel, hoe liever. Of het nu gaat om door acteurs voorgelezen verhalen of audiofilms vol geluidseffecten, ik vind het allemaal even boeiend. En wat is er leuker dan zelf een luisterboek te maken? Mijn debuut 'De ultieme smaaktest' ligt meteen ook als luisterverhaal in de rekken. Het maakt deel uit van een groter geheel waaraan ik nog volop aan het schrijven ben. Studies taal- en letterkunde maakten mij tot een weergaloze talenknobbel, allergisch voor taalfouten. Diverse boeken en concerten heb ik gerecenseerd, o.a. voor het KlaraFestival, Brussels Philharmonics, CJP, godeau, De Leeswelp en De Leeswolf. Als eindredacteur bij StampMedia coachte ik een jong redactieteam. Bij Radio 2 schreef ik bindteksten voor presentatoren, deed ik onderzoek naar audiodescriptie, bereidde ik interviews voor en zocht ik nieuws uit diverse invalshoeken. Schrijven zit in mijn bloed. Ik heb al één volledig manuscript geschreven dat nog wacht op een uitgever en aan nieuwe ideeën geen gebrek. De arbeidsmarkt kent voor mij weinig geheimen. Ik deed ervaring op in het onderwijs, bij diverse callcentra en in de verzekeringswereld. Momenteel werk ik als arbeidsbemiddelaar bij VDAB. Mijn werk is mijn passie. Het geeft enorme voldoening het verschil te maken, mensen op de arbeidsmarkt te motiveren en een glimlach op hun gezicht te toveren. Graag help ik werkzoekenden met sollicitatietips of een opleiding op maat. Ik heb fantastische collega's en wat is er mooier dan een job die mij ook nog eens tijd en ruimte geeft om te schrijven? Alles op deze website is van eigen makelij.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: